Jak wybrać odpowiednią klasę podatkową w Niemczech

Niemiecki system przydziela wszystkich zatrudnionych do jednej z sześciu "Steuerklassen". Klasa I to standardowy wybór dla osób samotnych, rozwiedzionych oraz owdowiałych bez dzieci na utrzymaniu. Klasa II została stworzona specjalnie dla osób samotnie wychowujących dzieci, zapewniając im dodatkową ulgę kwotową obniżającą bazę podatkową. Z kolei Klasa VI to specyficzny przypadek, zarezerwowany wyłącznie dla drugiej lub każdej kolejnej pracy etatowej w tym samym czasie. Ponieważ kwota wolna od podatku pracownika została już całkowicie wchłonięta w głównej pracy, zarobki w Klasie VI są opodatkowane według surowej, najwyższej możliwej stawki potrąceń już od pierwszego euro.

Pozostałe klasy, czyli III, IV oraz V, są całkowicie zarezerwowane dla par w związku małżeńskim lub formalnym związku partnerskim (Eingetragene Lebenspartnerschaft). Z definicji, w momencie zawarcia małżeństwa w urzędzie stanu cywilnego, oboje partnerzy automatycznie lądują w Klasie IV. Funkcjonuje ona niemal identycznie jak Klasa I, sprawiając, że każdy małżonek jest opodatkowany indywidualnie w odniesieniu do swoich zarobków. Jeśli jednak dysproporcje w pensjach małżonków są duże, prawo pozwala im ubiegać się o przejście na układ łączony: jedna osoba wybiera Klasę III, a druga Klasę V. Chociaż te rotacje nie obniżą rocznego rachunku z fiskusem, mają drastyczny wpływ na to, jak dużo środków zostaje na koncie co miesiąc.

Model III/V maksymalizuje miesięczne dochody netto na koncie partnera o wyższych zarobkach (zazwyczaj wymaga się, by wnosił on co najmniej 60% wspólnego budżetu), przypisując mu wysoce uprzywilejowaną Klasę III, która de facto przywłaszcza sobie podwójną kwotę wolną od podatku małżeństwa. Kosztem tego jest wtrącenie drugiego małżonka do Klasy V, z której zaliczki są niszczycielsko wysokie. Prowadzi to jednak nierzadko do niebezpiecznej iluzji: suma zaliczek miesięcznych z układu III/V okazuje się często niższa, niż wynikałoby to z rocznych zobowiązań podatkowych pary. Powoduje to wymóg obowiązkowego rozliczenia na koniec roku i nierzadko przykrą niespodziankę w postaci wezwania do dopłaty kilku tysięcy euro brakującego podatku.

Alternatywą jest pozostanie w symetrycznej strukturze IV/IV, która dba o to, by bieżące miesięczne zaliczki pobierane na bieżąco znacznie celniej odzwierciedlały faktyczne ciążące na małżonkach zobowiązania, eliminując strach przed dopłatą na koniec roku (nawet jeśli miesięczny przypływ jest skromniejszy). By zniwelować ten efekt, urzędy wprowadziły model "IV/IV z faktorem" (Faktorverfahren). Mechanizm ten zostawia obu partnerom ulgi z Klasy IV, jednocześnie aplikując do nich ułamek (faktor) wyliczony proporcjonalnie przez urząd na podstawie planowanych na dany rok połączonych zarobków. Pozwala to wyrównać potrącenia tak, by na koncie co miesiąc było więcej, unikając wciąż szokujących i niespodziewanych niedopłat.

Decyzja o klasie podatkowej to nie tylko sprawa rozliczeń z Finanzamtem – w Niemczech decyduje ona bezpośrednio o wysokości kluczowych zasiłków i świadczeń państwowych uzależnionych od zarobków, w tym przede wszystkim o zasiłku rodzicielskim (Elterngeld). Ponieważ urząd państwowy oblicza stawkę Elterngeld jako procent Twojego zadeklarowanego wynagrodzenia *netto* z ostatnich 12 miesięcy, matka lub ojciec planujący przejąć dłuższą część urlopu macierzyńskiego mogą zawczasu przejść do Klasy III. Taki manewr obniży ich miesięczny podatek przed narodzinami dziecka, sztucznie pompując pensję netto, co przełoży się na setki euro wyższy zasiłek po narodzinach. Ważne: urząd uwzględni nową klasę tylko wtedy, gdy zmieniono ją z wymaganym wyprzedzeniem (często co najmniej 7 miesięcy przed urlopem).

Podobne reguły stosuje się podczas kalkulacji tzw. świadczeń pomostowych, jak zasiłek dla bezrobotnych (Arbeitslosengeld I), dodatek z tytułu pracy w zmniejszonym wymiarze czasu (Kurzarbeitergeld) czy zasiłek chorobowy z państwowej kasy chorych (Krankengeld). Pracownik lądujący na wypowiedzeniu, a funkcjonujący od dłuższego czasu w obciążonej maksymalnymi zaliczkami Klasie V, otrzyma wysoce zredukowane świadczenia od państwa. Dlatego też przy każdym zawirowaniu u pracodawcy czy zbliżającym się kryzysie, małżonkowie powinni podchodzić do układu III/V z podwójną rezerwą i nie wahając się wracać do sprawiedliwszego obciążenia w Klasie IV.

Do niedawna przepisy pozwalały na rewizję klasy jedynie raz do roku. Najnowsze prawo stało się jednak znacznie przyjaźniejsze: pary małżeńskie mogą składać wnioski o rotację w swoich klasach w zasadzie wielokrotnie w trakcie tego samego roku podatkowego. Cała procedura może odbyć się wygodnie na oficjalnej państwowej platformie podatkowej ELSTER, a odpowiednie powiadomienie do działu HR pracodawcy oraz księgowości zostaje przesłane i wczytane automatycznie. Nowe poziomy potrąceń z wypłaty nabierają z reguły mocy urzędowej począwszy od miesiąca następującego po złożeniu wniosku w systemie.

Należy zaznaczyć, że krajobraz niemieckiego opodatkowania ma wkrótce ulec wielkiej, politycznie uwarunkowanej przemianie. Koalicje rządzące wpisały do strategicznych agend wyraźny plan ostatecznej likwidacji niesławnego układu kombinacji III i V. Ich obawy są ugruntowane: system od lat utrwala nierówności, zniechęcając do podejmowania zatrudnienia drugiego z małżonków (zazwyczaj kobiet), ponieważ ze względu na obciążenia w Klasie V podjęcie etatu okazuje się drastycznie nieopłacalne. Nowym fundamentem ma stać się wyłącznie precyzyjniejsza wersja IV/IV z obowiązkowym czynnikiem wyrównującym "Faktor". Dopóki jednak prawo nie ulegnie formalnej nowelizacji, optymalizacja poszczególnych klas pozostanie niezwykle zyskownym obowiązkiem każdej zatrudnionej w Niemczech rodziny.