Brutto vs. Netto: Dlaczego ta sama pensja oznacza coś innego w każdym kraju

Większość krajów stosuje progresywny system podatkowy: dochód jest opodatkowany rosnącymi stawkami w miarę przekraczania zdefiniowanych progów. Tylko część dochodu mieszcząca się w danym przedziale jest opodatkowana tą stawką — nie cała pensja. Dwóch pracowników zarabiających 80 000 € i 90 000 € brutto płaci dokładnie ten sam podatek od pierwszych 80 000 €.

Struktury progów różnią się znacznie między krajami. Niemcy stosują ciągłą formułę progresji zamiast dyskretnych stopni, podczas gdy Wielka Brytania ma trzy główne przedziały. Szwajcaria łączy stawki federalne, kantonalne i gminne. Szybkość wzrostu stawek jest jednym z głównych czynników różnic między krajami na średnich i wyższych poziomach dochodów.

Poza podatkiem dochodowym większość pracowników płaci obowiązkowe składki na emeryturę, ubezpieczenie zdrowotne i bezrobocie. Prawnie nie są to podatki, ale są potrącane z wynagrodzenia brutto w ten sam sposób. W Polsce składki ZUS pracownika wynoszą łącznie ok. 13,71 % do górnej granicy podstawy wymiaru; w Niemczech wynoszą ok. 20 %.

Wiele systemów ma górny pułap składek, powyżej którego nie są należne dalsze składki. Oznacza to, że względne obciążenie składkami społecznymi maleje wraz ze wzrostem dochodu powyżej tego progu. Zrozumienie interakcji obu systemów jest kluczem do dokładnego obliczania kwot netto na dowolnym poziomie wynagrodzenia.

W kilku dużych gospodarkach miejsce zamieszkania ma znaczenie nie mniejsze niż poziom dochodu. Szwajcaria oblicza podatek dochodowy na trzech poziomach — federalnym, kantonalnym i gminnym — a łączona stawka w Zug może być mniej niż połową stawki w Genewie przy tym samym dochodzie brutto. W USA podatek federalny jest uzupełniany stanowymi podatkami dochodowymi, które wahają się od zera (Teksas, Floryda) do ponad 13 % (Kalifornia).

Niemcy dodają dopłatę solidarnościową i opcjonalnie podatek kościelny do podstawowego podatku dochodowego. Holandia stosuje system ulg podatkowych, które włączają się i wyłączają w zależności od dochodu. Te lokalne warstwy uniemożliwiają podanie jednej krajowej stawki bez znajomości pełnej sytuacji osobistej.

Stawka krańcowa to stawka stosowana do kolejnego euro dochodu. Stawka efektywna to stosunek wszystkich potrąceń do wynagrodzenia brutto. Obie mają zastosowanie w różnych kontekstach: krańcowa jest istotna przy ocenie podwyżki lub dodatkowego dochodu; efektywna jest właściwą miarą do porównywania kwot netto między krajami lub poziomami dochodu.

Powszechnym błędem jest sprawdzanie najwyższej stawki podatkowej i zakładanie, że tyle się płaci od całej pensji. W rzeczywistości efektywne stawki są znacznie niższe, ponieważ niższe progi są opodatkowane niższymi stawkami. Przy 80 000 € brutto efektywna stawka w Niemczech wynosi zazwyczaj 35–38 %, choć stawka krańcowa może wynosić 42 %.